HAYVAN BARINAKLARI – AHIRLAR

 

Ülkemiz süt sığırı işletmelerinin en önemli sorunlarından biri ahırların yapımıdır. Üreticilerimiz

çoğu zaman pahalı damızlık hayvan almakta, beslemeye yeterince özen göstermekte, hastalıklara

karşı duyarlı davranmakta, ancak sağlıklı ahır yapımına gerekli özeni göstermemektedir. Halbuki

verimli ve sağlıklı hayvanların modern ahırlarda barınma zorunlulukları vardır. Hayvancılığa

barınakların yapımı ile başlanır. Barınak sağlıklı olursa başarı şansı artar. Tersine ilkel ve yanlış

yapılırsa sorun üreticinin baş belası olur. Hatalı barınakların sonradan düzeltilmesi çok zor yada

imkansızdır. Dolayısıyla ahır, tekniğine uygun olarak inşa ettirilmeli ve uygun özelliklere sahip

olmalıdır.

Gelişmiş ülkelerde planlı ve sağlıklı barınak, üreticinin altyapısı, üretimin sigortasıdır. Üretimin

düzgün bir biçimde yapılmasının sağlanması ve ucuzlatılmasında ilk düşünülen konu modern

barınak yapımıdır. Süt sığırları için planlı ve uygun ahır yapımı oldukça önemlidir. Çünkü

işletmenin değerli ve hassas olan hayvanlarını belli bir disiplin altında uzun süreli barındırmak,

gerekli olan bir çok işlemi belli bir düzen içerisinde gerçekleştirmek zorunluluğu vardır.

Ahır, hayvanların sağlıklı ve yüksek süt verimi sağlayacağı, yem dağıtımı, gübre temizliği, sağım

ve diğer bakım işlerinin kolaylıkla yürütülebileceği bir mekan olup, süt sığırı işletmelerinin can

damarıdır. Bu nedenle, ahırların planlanmasına büyük özen gösterilmelidir.

Ahır planlaması denilince sadece sağılır ineklerin barınacağı yapı düşünülmemelidir. İşletme bir

bütün olarak ele alınmalı sağılır inek ahırı yanında, buzağı, dana, düve ve kuru ineklerin

barınacağı ahırlar ile ot, silaj, katı-sıvı gübre depoları, çeşitli koruma yapıları işletme sahibi yada

çalışacak işçinin barınacağı evin de birlikte düşünülmesi gerekir.

Başlangıçta planlanan sürü büyüklüğünün ilerde değişebileceği mutlaka ele alınmalıdır. Bu

nedenle süt sığırı ahırı planlamasına başlanırken önce ölçekli bir yerleşim planı yapılmalı, bu

plan üzerinde neyin nerede olacağına bu tesislerin ilerde nasıl büyüyebileceğine ve işletme için

alt yapı ve ulaşımın nasıl karşılanacağına karar verilmelidir. Yerleşim planı ve yerleşim planı

üzerinde düşünülen yapılardan hangilerinin öncelikle yapılacağına ve nasıl bir ahır sistemi inşa

edileceğine karar verilirken uzman kişilere danışılmalı, plan ve projelerinin özel özenle

hazırlatılması sağlanmalıdır.

Barınakta uygun şartlar sağlanmadan kârlı bir hayvancılık yapılamaz.

Kapalı ve bağlı duraklı süt sığırı ahırlarında, yeteri kadar havalandırma ve aydınlatma

sağlanamayıp, yem kısıtlı, yanlış ve besleme değeri yönünden yetersiz kalitede verildiğinde,

hastalık riski artmakta, hayvanların verimi düşmekte ve yetiştirici kısa sürede zarar ederek,

işletmesini tasfiye etmektedir.

Süt sığırları için +5 ile +200C arası ısılar uygun olmakla birlikte, +10 ile +150C arası ısı en

normaldir. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –25 0C ‘ye kadar inen ısılarda bile süt

sığırlarının verimlerinde önemli bir düşme olmaz, sağlıkları bozulmaz. +250C yi, bilhassa + 350C

yi geçen sıcaklıklar hayvanları rahatsız etmekte, süt verimi ve sütün yağ oranı düşmektedir. Aşırı

sıcaklarda hayvanları rahatlatıcı önlemler (gölgelik, fanlarla havanın sirkülasyonu, su püskürtme

vb.) alınmalıdır. Çoğu yetiştiricinin ahırında olduğu gibi, havasız, pis kokulu, nemli ve aşırı sıcak

ahırlarda hayvanları tutmak, onlara eziyet olup, sağlıklarını sürdürmelerine ve verimli

olmalarına imkan yoktur.

Ahırların yapımında aşağıdaki hususlar gözönüne alınmalıdır

1. Barınacak hayvanların temiz hava, sıcaklık ve nem gibi çevre isteklerinin en iyi biçimde

karşılamasına,

2. Hayvanların yaşam tarzına ve davranışlarına uygun olmasına,

3. Ahır içerisinde esas olan yemleme sağım, gübre temizliği ile diğer bakım işlerine yönelik

işlerin kolayca yapılmasına ve işgücü gereksinimin en aza indirilmesine,

4. Ahır ve elemanlarının yapım maliyetinin ucuz olmasına,

5. Ahır içerisinde sürü yönetiminin kolay yapılmasına,

6. Ahır tipinin mekanizasyon ve teknoloji uygulamasına yatkın olmasına özen gösterilmelidir.

Ahırlarda aşağıdaki şartlar sağlanmalıdır

1.Ahırlarda durakların uygun ölçülerde olması,

2.Ahır sistemlerine göre yemlik ve sulukların yeterli ve uygun ölçülerde olması,

3.Sığırlarda önemli problem olan solunum sistemi hastalıklarını azaltmak için ahırın

havalandırmasının yeterli olması,

4.Metabolizma hastalıklarını önlemek için özellikle gebeliğin son dönemlerinde serbest

gezinecekleri alanların olması,

5.Düşüp kaymalarını, çeşitli ayak hastalıklarını ve mastitisi önlemek için uygun zeminin

seçilmesi ve bol altlık bulundurulması,

6.Doğum, buzağı ve karantina bölümlerinin bulunması,

7.Kapılarda eşik bulunmaması,

8.Kapı girişlerinde antiseptik içeren ayak banyolarının bulunması gereklidir.

İşletmecilikte başarı iyi bir projelemeye ve kaliteli bir inşaata bağlıdır. Ahır ve ünitelerinin

uzmanlarca planlanması ve projelenmesi gerekir. İnekler duraklı ahır tipinde, inek sayısına bağlı

olarak düzenlenen duraklarda dinlenirler.

Barınakta uygun şartlar sağlanmadan kârlı bir hayvancılık yapılamaz.

Bir hayvanın sağlıklı olabilmesi için öncelikle uygun çevre şartlarının sağlanması gereklidir.

Çevre şartlarının uygun olmadığı ortamdaki sığırın verimi azalacağı gibi, hastalıklara yakalanma

ihtimali artacaktır. Hayvan verimine etkili olan en önemli çevre koşulları; sıcaklık, bağıl nem,

ortam havasının bileşimi, havalandırma kapasitesi, hava akım hızı ve aydınlatmadır.

Ahır havasının sıcaklığı ve nemi nasıl olmalıdır?

Süt sığırları için çevre sıcaklığı geniş sınırlar içerisinde değişmektedir. Bu sınır, sığırların

barındıkları ahırların kapalı ve açık olmasına göre ayrıcalık gösterir. Kapalı ahırlarda 10-150C

arası en uygun sıcaklık değeridir. Zorunlu durumlarda bu değer 70C'ye kadar inebilir. Daha düşük

sıcaklıklar, ahır içerisinde nem yoğunlaşmasını artırması ve uygun olmayan bir çalışma ortamı

yaratması nedeniyle istenmez. Sığırların açık ahırlarda barındırılmaları durumunda sıcaklığın

00C'nin altına düşmesi büyük bir sorun yaratmaz. Ancak, dikkat edilmesi gereken nokta; ani

sıcaklık değişimlerinin sığır sağlığı ve verimi üzerine yapacağı olumsuz etkilerle

karşılaşılmasıdır. Alıştırmış olmak ve yeterli yem vermek şartıyla –25 0C’ye kadar inen ısılarda

bile süt sığırlarının verimlerinde önemli bir düşme olmaz, sağlıkları bozulmaz. 25 0C’yi, bilhassa

35 0C’yi geçen sıcaklıklar hayvanları rahatsız etmekte, süt verimi ve sütün yağ oranı

düşmektedir.

Aşırı sıcaklarda hayvanları rahatlatıcı önlemler (gölgelik, fanlarla havanın sirkülasyonu, su

püskürtme vb.) alınmalıdır. Çoğu yetiştiricinin ahırında olduğu gibi, havasız, pis kokulu, nemli

ve aşırı sıcak ahırlarda hayvanları tutmak, onlara eziyet olup, sağlıklarını sürdürmelerine ve

verimli olmalarına imkan yoktur.

Hayvanlar, soğuk ve düşük nemli ortamlara daha kolay uyum yapabilmelerine karşın, nemli

sıcak ortamlarda önemli ölçüde rahatsız olurlar. Yeterince havalandırmanın yapılmadığı fazla

nemli ahırlarda, yalıtım da iyi değilse yapı elemanları üzerinde yoğunlaşan nemin hayvanlar

üzerine damlaması hayvanları çok rahatsız ederek hastalanmalarına ve verimlerinin düşmesine

neden olur.

Yüksek sıcaklık ve bağıl nem hayvanlarda yem yeme isteğini azaltacağından hayvan veriminde

büyük oranda düşüşler kaydedilecektir. İyi bir havalandırma sisteminin kurulması, gerektiğinde

soğutma sistemiyle ortam sıcaklığının düşürülmesi ve iyi bir yapı yalıtımıyla bu sorun

giderilebilir.

Ahırlarda uygun çevre koşulunun sağlanmasında, yapı elemanlarından kaybolan ısı miktarını

azaltıcı önlemlerin yanında, yeterli havalandırma yapılması zorunludur. Havalandırma ile

barınak içerisinde bulunan sıcak ve kirli hava dışarı atılmakta, hayvanların yaşam ve verimini

sürdürebilmesi için gerekli oksijen sağlanmakta ve zararlı gazlar, istenmeyen kokular ve havada

bulunan zararlılar uzaklaştırılabilmektedir. Ayrıca, nem düzeyi de ayarlanabilmektedir. Ahır

havadar ve aydınlık olmalı, kesinlikle hava cereyanı olmamalıdır.

Ahırlarda aydınlatma

Ahırlarda sağlanması gereken iklim koşullarından bir diğeri de ışıklamalıdır. Aydınlatma ile

yemleme ve iş kolaylığının sağlanması amaçlanır. Doğal ışıktan yararlanmak için ahır

duvarlarına eşit aralıklarla pencereler yerleştirilir. Doğal aydınlatmada pencere yüzeyinin

hesabında bölgenin iklim koşulları dikkate alınmalıdır. Çoğunlukla ahır tabanının 1/15-1/20'si

genişliğindeki pencere yüzeyi yeterli aydınlatmayı sağlar. Soğuk bölgelerde bu oran 1/25'e kadar

düşürülebilir. Yapay aydınlatmada 100 lux'lük bir ışık şiddeti yeterli kabul edilir. Bunun için ahır

tabanının 1 m2'sine 25-30 watt'lık ışık kaynağı önerilir.

Ahırlarda temizlik

Süt sığırcılığı işletmelerinde verimli ve sağlıklı bir üretim için gübrenin günlük olarak ahırdan

uzaklaştırılması gerekir. Ahır tabanı mümkün olabildiğince temiz ve kuru olmalıdır. Ahır,

özellikle doğum yerleri ve buzağı bölmeleri sürekli temiz tutulmalıdır.

İklim etmenleri, hayvan organizmasını çeşitli yönlerden, bölge iklim koşulları iyice incelenerek

hayvan sağlığı ve verimi üzerindeki olumsuz etkileri ekonomik sınırlar içerisinde giderebilecek

barınak tipleri üzerinde durulmalıdır.

Süt sığırı ahırları, bölgenin iklim koşulları ve işletmecilik anlayışına bağlı olarak 3 farklı tipte

planlanabilmektedir: