2. SERBEST AÇIK AHIRLAR

 

Serbest açık ahırlar, ineklere serbestçe hareket etme olanağının tanındığı bir ahır sistemidir.

Hayvanların soğuk iklim koşullarından çok fazla etkilenmediği bilinen bir gerçektir. Ilıman

iklimlerdeki sağılır inekler için düşük sıcaklıklar oldukça önemsizdir. İnekler için kritik sıcaklık

-25°C'ye kadar düşebilmektedir. Bu nedenle, süt sığırcılığında tamamen kapalı, ağır ve pahalı

ahırlar yerine daha hafif, maliyeti düşük, açık ahırlar seçilmektedir. Bu ahırlar hayvanların doğal

davranışlarına da uygundur.

Bu sistemin en yaygın uygulaması; üç tarafı kapalı güney veya doğuya bakan bir cephesi açık,

hayvanların yağışlardan korunması için üzeri uygun bir çatı ile örtülmüş barınaklar yapılmasıdır.

Bu tür ahırların süt sığırcılığında kullanılmasını engelleyen en önemli etmen ayrı bir sağım

ünitesinin oluşturulması zorunluluğudur. Bu ahırlar inşaat maliyeti ve işgücü kullanımı açısından

bağlı duraklı ahırlara göre daha uygundur. Ancak inşaat maliyeti yönünden ekonomik olabilmesi

için inek sayısının en az 20 olması gerekir. Daha az sayıda ineğe sahip işletmeler için maliyeti

yüksek ayrı bir sağım ünitesi inşa etmek ekonomik olmayacaktır.

Açık serbest ahırlarda gübre ahır içerisinde biriktirilir ve yılda bir veya bir kaç kez

temizlenebilir. Böylece gübre temizliği için harcanan zaman ve iş gücü azalacaktır. Sağım işinin

ayrı bir sağım ünitesinde yapılması ve hayvanların yem yemelerinin kolaylaştırılmış olması

nedeniyle de işgücünden tasarruf sağlanır. Bu sistemin diğer yararları, hayvan sayısındaki artışa

kolayca uyum sağlaması, daha iyi kalitede ve fazla miktarda gübre elde edilmesi ve yangına,

depreme karşı sürünün güvenliğinin daha kolay sağlanabilmesi sıralanabilir.

Bu tür ahırların olumsuz yönü ise yataklık gereksiniminin çok fazla olmasıdır. Yataklık olarak

kullanılacak sap miktarı sığır başına günlük yaklaşık 5-6 kg'dır. Kullanılan sap miktarı, kış

barındırma süresinin uzunluğu, sap kalitesi ve yerleşim sıklığına bağlıdır. Ahıra günlük olarak

altlık ilavesi yapılmalı ve ideal koşullarda sığırların sabah sağımından sonra altlığı yenilenmiş

yani taze altlığa sahip ahıra geri dönmesine olanak tanınmalıdır.

Serbest açık ahırlar dinlenme yeri, gezinme yeri, yemleme yeri, sağım yeri ve süt odası olmak

üzere 4 üniteden oluşmaktadır (Şekil 2).

a) Dinlenme Yeri

Sığırların yattığı, tabanına altlık serilmiş, üzeri çatı ile kaplı bölümdür. Hayvanları rüzgar,

yağmur, kar ve güneş gibi olumsuz dış hava koşullarından korumak için üç tarafı kapalı, doğu

veya güneye bakan cephesi açık olarak yapılırlar.

Dinlenme yeri tabanı, maliyeti düşük olan toprak malzemeden olabilir. Ancak, gübre

temizliğinde kolaylık sağlaması açısından beton malzeme tercih edilmektedir. Tabanda beton

kullanılması durumunda tabana gezinme yerine doğru eğim verilmelidir. Dinlenme yerinde

normal koşullarda günlük altlık kullanılmaktadır. Altlığın az kullanılması durumunda, hijyenik

koşulların kötüleşmesi, hayvan rahatlığının azalması, meme kirliliğinin ve buna bağlı olarak da

çeşitli meme hastalıklarının artması gibi sorunlar ortaya çıkmaktadır.

Dinlenme yerinde biriken altlık ve gübrenin yüksekliği hayvanların ahırda kalma sürelerine bağlı

olarak değişir. Bu yükseklik 50-100 cm arasında olabilir. Serbest ahırlarda yan duvar yüksekliği,

soğuk bölgelerde 2.50-2.75 m, ılıman iklime sahip bölgeler ile sıcak bölgelerde 2.75-4.00 m

olmalıdır.

Dinlenme yerinin hayvanların sağlığı açısından kuru olmasına özen gösterilmelidir. Bu nedenle,

özellikle yağışın fazla olduğu yerlerde dinlenme yerinin drenaj koşullarının iyileştirilmesi

yönünden ahır tabanı, gezinme yerinden 20-25 cm daha yüksekte olmalıdır. Böylece, yağış

sularının gezinme yerinden dinlenme yerine girmesi önlenmiş olur. Dinlenme yerinde hayvan

başına 5-7 m2'lik bir alan ayrılmalıdır.

Dinlenme yerinde veya dinlenme yerine ekli olarak buzağı ve dana bölmeleri, hasta hayvan

bölmesi, doğum bölmesi gibi özel bölmeler düşünülebilir.

b) Gezinme Yeri

Gezinme yeri, dinlenme alanın açık cephesi önünde hayvanların temiz hava ve güneşten

yararlanmaları ve rahatça gezinebilmeleri için ayrılan kısımdır. Bu alan soğuk rüzgarlardan

korunmuş olmalıdır. Temizlik açısından gezinti yeri tabanının beton olması tercih edilmektedir.

Taban toprak olursa yağışlar ve hayvanların idrar ve gübresinin etkisiyle çamur oluşumu ve

buna bağlı olarak da hayvanlarda aşırı kirlenme ortaya çıkacaktır.

Gezinme yeri tabanına dış tarafa doğru % 2-3'lük bir eğim verilmelidir ve yağış sularının uygun

bir biçimde uzaklaştırılmasına olanak yaratılmalıdır. Gezinme yeri traktör ve küreyicinin

kullanımına olanak tanıyacak ölçüde geniş olmalı ve uygun şekilde bölünmelidir. Böylece birkaç

günde bir yapılacak gübre temizleme işi kolayca gerçekleşebilir. Gezinme yerinde hayvan başına

ayrılacak alan en az dinlenme yerindeki alan kadar olmalıdır. Ancak, inek başına 9 m2'nin

üzerinde yer ayrılması daha olumlu sonuçlar vermektedir.

Otomatik suluk kullanılması durumunda her 25 inek için 1 otomatik suluk hesaplanmalıdır.

Sulukların yapılışında yörenin iklim durumu ve donma sorunu gözönünde tutulmalıdır.

Şekil 2. Bir serbest-açık ahır taban planı

c) Yemleme Yeri

Yemlikler, genellikle gezinme yerinin ön tarafına yerleştirilir. Yemin yağışların etkisiyle

ıslanmasını ve zarar görmesini önlemek için yemliklerin üzeri bir çatı ile örtülür. Çatının geniş

yapılması halinde yazın hayvanlar yem yerken güneşten de korunmuş olurlar.

Gezinme yeri tercihan betonla kaplanır. Yemlik yerinin en az bir hayvan boyu kadar olan

bölümüne gezinme yerine doğru % 9 eğim verilmelidir. İneklerin buralarda uzun süre kalmaları

ve yatmaları, böylece bu kısımların aşırı kirlenmesi önlenmiş olur.

Yemlikler, en çok tercih edileni beton yemlikler olabildiği gibi farklı malzemeden çeşitli

şekillerde yapılabilmektedir.

Yemleme genişliği ineklerin yararlanma durumuna göre değişmektedir. Eğer ineklerin tamamının

aynı anda yemlenmesi düşünülüyorsa her inek için 60-75 cm yemleme genişliği hesaplanmalıdır.

Yem, yemliklerde sürekli olarak bulunduruluyor ve inekler istedikleri zaman yem

yiyebiliyorlarsa 30-40 cm yemleme genişliği yeterlidir.

d) Sağım Yeri ve Süt Odası

Serbest açık ahırlarda mutlaka ayrı bir sağım yeri ve süt odasına gereksinim vardır. Sağım yeri

ve süt odasına ilişkin bilgiler serbest duraklı ahırlar bölümünde verildiğinden burada ayrıca

anlatılmayacaktır.