1. BAĞLI DURAKLI AHIRLAR
Bağlı duraklı ahırlar, küçük kapasiteli işletmelerde ya da sürüdeki hayvanların süt verim ve
kalitesinin yüksek olması durumunda bireysel bakım ve gözlemlerin daha iyi yapılabilmesi
amacıyla kullanılan barınaklardır. Hayvanların dinlenme, yemlenme ve sağım işlemleri
duraklarda yapıldığından, hayvan başına daha az alana ihtiyaç duyulur. Sıcak, kuru ve iyi bir
havalandırmaya sahip bağlı duraklı ahır sisteminde ineklerin bakımı özenli ve kolaylıkla
yapılabilir. Ahırlarda temiz bir ortam yaratılabilmesi için yeterli hacmin yaratılması(ahır
yüksekliği yeterli olmalı) ve iyi bir havalandırma sisteminin oluşturulması gerekir.
Bağlı duraklı ahırlarda duraklar, hayvan sayısına bağlı olmak üzere tek sıralı, çift sıralı veya
ikiden fazla sıralı yapılabilir. Hayvan sayısı 10'dan az ise tek sıralı uygundur. Diğer durumlar,
hayvan sayısı, mekanizasyon durumu, istenilen genişlik ve uzunluğa göre değişiklik göstermekle
birlikte en yaygın kullanılanı çift sıralı olanıdır.
İki sıralı ahırlar, hayvanların yüzünün birbirine dönük olarak, ya da yüzleri duvara dönük olacak
biçimde planlanır. Bu farklılık, yem dağıtım ve gübre temizleme mekanizasyonuna göre
belirlenir. Hayvan sayısının az olması durumunda yoğun işgücünü, gübre temizliği ve sağım
oluşturduğundan (işgücü zamanının yaklaşık % 60-65'i) ve ahır iç duvarlarının gübre
temizlenmesi sırasında kirlenme olasılığı nedeniyle ineklerin dışa bakacak biçimde düzenlenmesi
daha uygundur. Hayvan sayısının fazla olduğu ahırlarda yem dağıtımı mutlak mekanizasyon
gerektirdiğinden ve ahır genişliğini azaltmak amaçlandığından içe bakan düzenleme sistemin
planlanması daha uygundur. Bu düzenleme, gübre temizliğinde ızgaralı sistem kullanıldığı
durumlarda da geçerlidir.
Bağlı duraklı ahırların istenilen biçimde kullanılabilmesi için, ahır tabanını oluşturan bütün
elemanların uygun biçimde düzenlenmesi gerekir. Ahır tabanı, yemlik yolu, yemlik, durak, idrar
kanalı ve servis yolu olmak üzere 5 bölümden oluşur (Şekil 1).
a) Yemlik Yolu
Yemlik yolu, yem dağıtımında ve yemliklerin temizliğinde kullanılan kısımdır. Yemlik yolu
genişliği, yem dağıtımının elle ya da mekanik araçlarla yapılmasına bağlı olarak değişir. En az
genişlik 75-100 cm olmak üzere, traktör ve benzeri araçların kullanıldığı durumlarda 240-350 cm
arasında olabilir. Yemlik yolu tabanı betondan yapılmalı ve traktör ile römorkun yüküne
dayanabilecek biçimde yeterli kalınlıkta olmalıdır.
b) Yemlikler
Yemlikler, 50-70 cm genişliğinde, duraktan 20 cm yükseklikte ve 10 cm genişliğinde beton
bölme ile ayrılan bir bölümdür. Hayvanların rahat yem alımını sağlayan, kolaylıkla temizlenen
ve aşınmaya karşı dirençli malzeme kullanımıyla oluşturulan yemlikler, hayvan sağlığı ve
işletmecilik yönünden olumlu sonuçlar verir. Yemlikler, yemlik yoluyla birlikte düz
düzenlenebileceği gibi ineklerin yem yemelerini kolaylaştıracak biçimde dairesel yada yay
kesitli yapılabilir.
Şekil 1. Bağlı duraklı, ızgaralı ahır taban planı.
c) Duraklar
Durakların şekli ve boyutları, sığırların ırkına, yaşına, ağırlığına ve uygulanacak durak
düzenleme biçimine bağlı olarak belirlenir. İnekler, hemen hemen tüm zamanını duraklarda
geçirdiğinden, başarılı bir süt sığırcılığında iyi verim alabilmek için durakların düzenlenmesine
özel önem vermek gerekir. Durak şekli ve boyutu belirlenirken hayvan davranışlarının
(yemleme, yatma, kalkma, idrar ve dışkılarını yapma) dikkate alınması gerekir. İneklerin
duraklarda rahat hareket edebilmeleri, temiz ve kuru kalabilmeleri, meme ve bacak yaralanması
görülmemesi, yan duraklardaki hayvanları rahatsız etmemeleri için durak uzunluk ve
genişliklerinin uygun biçimde boyutlandırılması gerekir.
Durakların uzunlukları bölgenin iklim koşulu, hayvanın yaş ve ağırlığı, gübre temizleme
sisteminin özelliğine bağlı olarak 150-175 cm arasında olmalıdır. Durak uzunluğunun 200 cm ve
üzeri olduğu uzun durak sistemi de çeşitli yerlerde uygulanmakla birlikte, ahır boyutlarını
artırması, altlık ihtiyacının fazlalığı, ineklerde özellikle meme kirliliğinin sıkça görülmesi
nedeniyle önerilmemektedir.
Durak genişlikleri yine hayvan ırkına, yaş ve ağırlığına ve bağlama sisteminin özelliğine göre
belirlenir ve uygulamada 110-115 cm genişlik önerilir. Bu boyutlardan daha geniş olan
duraklarda inekler duraklara paralel veya çapraz olarak yatar ve diğer inekleri rahatsız edebilir ya
da idrar ve dışkısını duraklara yaparak kirlenmelere yol açabilir. Dar olan duraklarda ise inekler
sıkışabilir ve bunun sonucunda çeşitli yaralanmalarla karşılaşılabilir.
Çizelge 1. Çeşitli süt ineği ırklarına göre durak boyutları
Sığır Irkı Durak Boyutları (cm)
Genişlik Uzunluk
Holstein
Jersey
Yerli Irklar
105-120
100-105
105-120
150-170
135-150
140-160
Durakların tabanı, hayvanların duruş ve yatışında rahatlık ve durak temizliğini sağlamak
amacıyla önden geriye doğru % 1-2 eğim verilerek düzenlenmelidir. Durak tabanı, yaygın olarak
beton kullanılarak yapılır, ancak yalıtım sağlayan özel malzemeler de kullanılabilir.
Bağlı duraklı ahırlarda hayvanların sıcak ve kuru kalmalarını sağlamak amacıyla sap ve saman
gibi altlık malzeme kullanımı gerekir. Ancak, bu malzemenin pahalı olması ve fazlaca işgücü
gerektirmesi kauçuk kullanımı gibi başka alternatiflere yönelmeyi gerektirir.
Bağlı duraklı ahırlarda ineklerin su gereksinimi karşılamak amacıyla iki durak arasında, durak ön
yüzeyinden 50 cm yukarıda otomatik suluklar tesis edilmelidir.
d) İdrar Kanalı
İdrar kanalı genişliği, elle ya da mekanik temizlemeye bağlı olarak en az 30 cm, mekanik
küreyici sistemler kullanılıyorsa en az 60-80 cm alınmalıdır. Kanal derinliği en az 20 cm olmak
üzere, gübre temizleme sık aralıklarla yapılmıyorsa 40 cm alınabilmektedir. Izgara tabanlı
sistemlerde ise, durak uzunluğu kısaltılarak gübrenin ızgara içine düşmesi sağlanır, ızgara
genişliği 80-100 cm, kanal derinliği de 80-100 cm alınabilir.
c) Servis Yolu
Servis yolu, ahır temizliği, sağım, altlık malzemenin serilmesi, hayvanların duraklara giriş ve
çıkışları amacıyla kullanılan bölümdür. Servis yolu genişliği, ahır içi düzenleme biçimi, gübre
temizlemede mekanizasyon durumu, sürü büyüklüğü gibi özelliklere bağlı olarak tek sıralı
ahırlarda 120-150 cm, iki sıralı ahırlarda 150-250 cm arasında alınabilir. Servis yolunda boyuna
ve idrar kanalına doğru % 1-2 arasında bir eğim verilmesi temizlik işlemlerini kolaylaştırır.
