3. SERBEST DURAKLI AHIRLAR
Uzun deneme ve araştırmaların sonucunda bağlı duraklı ahırlarla, açık-serbest ahırların olumlu
yönleri ele alınarak geliştirilen bir ahır tipidir. Bu ahırlar daha da geliştirilerek, dış hava
ortamının ahır içinde oluşturulduğu soğuk ahır tipine dönüştürülmüştür. Bu ahırlar, gelişmiş
ülkelerde son yıllarda tercih edilen rakipsiz ahır şeklidir.
Uygun planlanan ve projelenen soğuk ahırlarda hayvanlar hem normal ve doğal yaşamlarını
sürdürebilmekte ve sağlıklı olmakta hem de yapım maliyeti oldukça ucuzlatılmakta,
mekanizasyon ve teknoloji kullanımına yatkın olduğu için işler kolaylaştırılmakta, işletmede
işçilik oldukça azaltılmakta ve üretim maliyeti düşürülmektedir. Bu tür ahırlarda bir işgücü ile
50-60 ineğe bakılabilmektedir.
Serbest-Duraklı ahır, ülkemizin her tarafında uygulanabilir. Ancak sürüdeki inek sayısının 20'nin
üzerinde olması gerekmektedir. Böylece modern sağım yerinin yapılması olanağı yaratılmış olur.
İnekler bu ahır tipinde, inek sayısına bağlı olarak düzenlenen duraklarda dinlenirler.
Serbest duraklı ahırlar açık ya da kapalı planlanabilir. Her iki ahırda soğuk ahır karekterinde
yapılabilir. Bu ahırlarda ahır yapı elemanları hafif yapı tarzında, en basit yapı malzemesi ile
yalıtıma gerek kalmaksızın oluşturulur. Böylece inşaat masrafı azaltılır. Kapalı ahır tipinde iyi bir
havalandırma düzeni ile kış ve yaz ahır içi iklim ortamı yaratılır.
Serbest duraklı ahırlar, en az 20 ineğe sahip işletmeler için önerilebilir. Çünkü, bu ahırla
aşağıdaki faydalar sağlanmaktadır:
a. İşgücü Yönünden Faydalar
1. Yapı şeklinin işgücü kullanımını kolaylaştırması
2. İş yoğunluğunun azalması
3. Kaza, yangın ve deprem riskinin az olması
4. Çalışma zamanı gereksinimin azaltılması
b. İnşaat ve Teknik Yönden Faydalar
1. İnşaat maliyetini düşürmek mümkündür.
2. Eski binaların kullanılmasına uygundur.
3. İşletme sahibi kendi işgücü olanaklarını kullanabilir.
c. Hayvan Sağlığı ve Davranışı Yönünden Faydalar
1. Ahır içerisinde fonksiyonlar ayrıldığı için bireysel alanların iyi düzenlenebilmesi mümkündür.
2. İneklerde az yaralanma meydana gelir.
3. İneklerin doğal yaşamına uygun barınma vardır.
4. Meme kontrolleri daha iyi yapılabilir.
5. Uygun ahır içi iklimi kolay ayarlanabilir.
İşletmelere bu ahır tipi önerilirken bazı koşullara uyulması zorunluluğu vardır:
a. İnşaat ve Teknik Yönden Zorunluluklar
1. İnşaat yatırımı en fazla bağlı duraklı ahırlar kadar olmalıdır.
2. İşletmede gelişme ve büyüme yavaş yavaş olmalıdır.
3. Sağım yeri için yatırım çok yüksek tutulmamalıdır.
b. İşgücü Yönünden Zorunluluklar
1. İşgücü gereksinimi bağlı duraklı ahıra göre mutlaka azaltılmalıdır.
2. İyi bir düzenleme ile sağım işi kolay hale getirilmelidir.
3. Gübre temizleme, yemleme ve diğer işler kolay yapılır biçime getirilmelidir.
c. Sürü Yönetimi Açısından Zorunluluklar
1. Sürü biçiminde barınma şekli oluşturulmalıdır.
2. Bireysel alanlar iyi bir biçimde düzenlenmelidir.
3. İneklerin bireysel kontrolüne olanak yaratılmalıdır.
Serbest duraklı ahırlar çeşitli biçimde düzenlenebilir.
a) Kapalı ve soğuk ahırlar
Ahır elemanlarının tümü kapalı alan içerisindedir. İnekler serbest durumda olduğu için ahırda
sürekli açık olan havalandırma açıklıkları vardır. Bu nedenle, ahır içi iklim değerleri dış hava
ortamına yakındır. Bu ahırlara soğuk ahır denmektedir. Ahır içinde devamlı temiz hava akımı
vardır. Bu ahır türü gelişmiş ülkelerde son yıllarda yaygın olarak kullanılmaktadır.Bu ahırlarda
yalıtım malzemesine gerek yoktur. Basit yapı malzemesi kullanıldığı için hafif yapı tarzındadır.
b) Kısmen açık, dışarda gezinme yeri olmayan ahırlar
Bu ahırlarda duraklar, gezinme yerleri ve yemliklerin üstü kapalıdır. Ancak yemlik yolu dışarda
olabilir. Ahırın ön yüzeyi açık yapılır. Ahırda sürekli temiz hava egemendir. Sağım yeri ahıra
bağlantılı biçimde düzenlenir (Şekil 3).
Şekil 3. Kısmen açık, dışarıda gezinme yeri olmayan bir ahırın taban planı.
3.3. Açık, dışarıda gezinme yeri olan ahırlar
Bu sistemde sadece durakların bulunduğu kısmın üzeri kapalıdır. İnekler dışarda bulunan
gezinme yerlerinde gezinir ve orada bulunan yemliklerde yemleri yerler (Şekil 4 ).
Şekil 4. Açık, dışarda gezinme yeri olan bir ahır taban planı.
c) Kapalı, sıcak ahırlar
Bu sistemde ahır elemanları kapalı ahırda bulunur. Ahır havalandırma sistemi arzu edildiği
zaman açılır. Ahırda kış ve yaz iklim koşullarının ayarlanabilmesi için duvar ve çatıda yalıtım
malzemesine gereksinim vardır. Ahır sıcaktır, inşaat maliyeti yüksektir. Son yıllarda
kullanımından vazgeçilmektedir (Şekil 5 ).
Şekil 5. Kapalı ve sıcak ahır taban planı.
AHIR ELEMANLARI
Serbest duraklı ahırların belli başlı elemanları, duraklar, gezinme yerleri, yemlik ve yemlik yolu
ile sağım yerinden oluşur.
a) Duraklar
Serbest duraklı ahırlarda duraklar, ineklerin istedikleri zaman gelip dinlenebileceği yerlerdir.
Duraklar planlanırken, hayvanların huzurla dinlenebilmesine, ahır içinde iyi bir trafik
oluşmasına, temizleme işinin rahat ve kolay yapılabilmesine özen gösterilmelidir .
Duraklar çukur ve düz yapılabilir. Şayet altlık kullanılacaksa çukur, altlık kullanılmayacaksa düz
yapılabilir. Durak taban malzemesi olarak birçok alternatif bulunmaktadır. Bakımı düzenli
yapılan sıkıştırılmış toprak durak tabanı, iyi bir alternatiftir. Temiz kum, serbest duraklar için
mükemmel bir taban ve yataklık malzemesidir. İyi sıkıştırılmış toprak tabanı üzerindeki 15-20
cm kalınlığındaki kum tabakası iyi bir yastık görevi üstlenmesinin yanı sıra drenajı sağlar ve
mastitis gibi meme hastalıklarına neden olan bakterilerin gelişimini kısıtlar.
Bir diğer durak tabanı alternatifi, kauçuk taban malzemesinin beton zemin üzerine ya da içerisine
oturtulacak biçimde kullanımıdır. Kauçuk taban malzemesi altlık gereksinimini azaltması ve
sıcak bir ortam yaratması nedeniyle tercih edilmemektedir.
Sayılan bu alternatifler dışında bez örtülü durak tabanı ve otomobil lastiği kullanılarak yapılan
durak tabanı düzenlemeleri uygulanabilmektedir.
Duraklara verilecek boyutlar ineklerin cinsine, ayakta duruş, yatış-kalkış pozisyonu ile idrar ve
dışkı yaparken gösterdiği hareket tarzına bağlı olarak değişir (Çizelge 2) .Ahıra alınacak inek
ırkının mutlaka bilinmesi gerekir.
Büyük işletmelerde durak sayısı % 10 oranında az tutulabilir. Çünkü araştırmalarda, ineklerin
bütününün gece bile aynı anda duraklarda dinlenmediği görülmüştür.
Çizelge 2. Serbest durak boyutları
Hayvanın Yaşı ve Ağırlığı Durak Boyutları (cm)
Genişlik Uzunluk Yükseklik
Buzağılar
6 Hafta-4 Ay
5-7 Ay
Dana ve Düve
8 Ay-Doğuma Kadar
Sığırlar
450 kg
550 kg
635 kg
725 kg
60
75
90
110
115
120
120
135
150
170
200-210
215
215-230
230-240
70-80
90
90-100
100-110
110
110
110-120
b) Servis yolları-gezinme yerleri
Serbest duraklı ahırlarda duraklara, suluklara, yemliklere, sağım yerine gidiş-gelişler servis
yolları kanalı ile olmaktadır. İnekler dinlenmedikleri zamanda bu yolları gezinti yeri olarak
kullanır.
Servis yolları ve gezinme yerlerinin boyutlandırılmasında gübre küreme sistemleri göz önünde
tutulur
